Odpowiedzialność cywilna i karna właścicieli i pracowników placówek oświatowych

Osoby prowadzące placówki oświatowe, dyrektorzy, ale również nauczyciele oraz inni pracownicy tych jednostek, mogą ponosić odpowiedzialność cywilną lub karną za swoje działania, lub zaniechania. Kiedy pracownik placówki oświatowej może ponosić odpowiedzialność cywilną lub karną? O rodzajach odpowiedzialności oraz powodach, jakie mogą być przyczyną późniejszych problemów prawnych w jednostkach oświatowych, opowiedziała mecenas Beata Patoleta.

• Wyrządzenie krzywdy lub nienależyte wykonywanie obowiązków – odpowiedzialność cywilna
• Popełnienie czynu lub zaniechanie oraz powstanie szkody – warunki odpowiedzialności cywilnej
• Obowiązek sprawowania opieki dotyczy uczniów powierzonych placówce
• Narażenie na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – odpowiedzialność karna

Nasze szkolenia:
————————
9.12.2025 g. 16.00
Dotacje na Kształcenie Specjalne wydatkowanie i rozliczanie. Zmiany w dotacjach i Kontrola wydatkowania dotacji 2025/26
Wydatkowanie i rozliczanie dotacji KS. Wszystko o kontroli dotacji. Zmiany prawne 2025/26
Zapisy i informacje: 9.12 Kształcenie specjalne. Kontrola. Zmiany w prawie
————————
10.12.2025 g. 16.00
Pogotowie dotacyjne 2025/26. Roczne rozliczenie dotacji. Zmiany w dotacjach
Roczne rozliczenie dotacji. Zmiany. Pytania i odpowiedzi
Zapisy i informacje: 10.12 Rozliczenie Dotacji. Odpowiedzi na pytania
————————
13.01.2026 g. 16.00
Dyrektor 2025/26! SIO, kształcenie specjalne, nowe przepisy, wydatkowanie i rozliczanie dotacji
Wypełnianie SIO, zmiany w prawie, wydatkowanie dotacji – poradnik Dyrektora
Zapisy i informacje: 13.01 Poradnik Dyrektora placówki
————————

Rodzaje odpowiedzialności cywilnej

Wyróżniamy dwa rodzaje odpowiedzialności na gruncie prawa cywilnego, związane są one z działaniem, czyli bezpośrednim wyrządzeniem szkody lub brakiem działania, czyli zaniechaniem bądź nienależytym wykonaniem swoich obowiązków. Odpowiedzialność deliktowa – związana jest właśnie z wyrządzeniem szkody czynem niedozwolonym, natomiast odpowiedzialność kontraktowa jest związana z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania.

Warunki zaistnienia odpowiedzialności cywilnej

Odpowiedzialność cywilna powstaje, jeśli dojdzie do popełnienia przez sprawcę czynu niedozwolonego oraz powstanie szkoda po stronie poszkodowanego. By można było mówić o odpowiedzialność cywilnej, musi również istnieć związek przyczynowy między szkodą a działaniem sprawcy (czynem niedozwolonym). Działanie sprawcy musi być również zawinione, czyli może to być wina umyślna, nieumyślna lub np. rażące niedbalstwo. Do odpowiedzialności cywilnej dojdzie np. w sytuacji zaistnienia w placówce wypadku, który spowoduje powstanie szkody lub krzywdy.

Przegląd zmian w edukacji w roku 2025/2026

Jak kwestia odpowiedzialności cywilnej wygląda w orzecznictwie

Do podstawowych obowiązków dyrekcji i administracji szkolnej należy zapewnienie bezpieczeństwa młodzieży szkolnej w czasie jej przebywania w szkole. Obejmuje on w szczególności obowiązek zastosowania takich urządzeń przeznaczonych do ćwiczeń i zabaw dziecięcych, których konstrukcja zapewnia dzieciom pełne bezpieczeństwo i nie grozi nieszczęśliwym wypadkiem. Jeżeli korzystanie z tych urządzeń grozi niebezpieczeństwem, to nie można uwolnić się od odpowiedzialności za szkodę poniesioną przez dziecko w następstwie ich używania (art. 417 k.c.) przez powołanie się na to, że urządzenia te zostały wykonane przez przedsiębiorstwo lub zakład, który w zakresie swej działalności wyrabiają tego rodzaju urządzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1974 r., II CR 482/73, OSNCP 1975, nr 2, poz. 26).

Nawyk poszanowania własnego i cudzego bezpieczeństwa

Obowiązek przestrzegania niezbędnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa młodzieży w szkole nie ogranicza się do wydania konkretnych nakazów, czy zakazów wynikających wprost z przepisów szczegółowych, lecz polega na stosowaniu – wynikających z zasad ogólnych – wszelkiego rodzaju środków ochrony przez nauczycieli wobec powierzonych ich pieczy uczniów. Zasady te powinny być honorowane w stosunkach szkolnych zarówno ze względu na bezpieczeństwo uczącej się młodzieży, jak i dla celów wychowawczych, polegających na wytworzeniu nawyku poszanowania własnego i cudzego bezpieczeństwa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2011 r., II CSK 392/10, OSNC-ZD 2011/4/87)

Oświadczenia zamiast zaświadczeń o niekaralności — zmiana „ustawy Kamilka”

Obowiązek sprawowania opieki dotyczy uczniów powierzonych szkole

Obowiązek sprawowania opieki i nadzoru oraz zapewnienia bezpieczeństwa ze strony szkoły dotyczy tylko uczniów powierzonych funkcjonariuszom szkoły lub szkole jako całości. Obowiązek ten zachodzi więc w sytuacji, gdy uczniowie danej szkoły pozostają w dyspozycji nauczycieli lub administracji szkolnej, podczas lekcji, przerw międzylekcyjnych i innych zajęć zleconych przez szkołę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 stycznia 1974 r., II CR 643/73, OSP 1974/10/202).

Odpowiedzialność karna pracowników szkoły lub przedszkola

Niezależnie od odpowiedzialności cywilnej sprawca może podlegać również odpowiedzialności karnej. W przypadku nauczycieli, dyrektorów i organów prowadzących placówki oświatowe zastosowanie może mieć art. 160 Kodeksu Karnego:

1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Jest to typ kwalifikowany, zagrożony surowszą karą. W przypadku dzieci/uczniów pozostających pod opieką ten przepis może mieć zastosowanie. Jest to tzw. przestępstwo z narażenia, co oznacza, że wystarczy ryzyko niebezpieczeństwa, nie musi ono faktycznie zaistnieć.

Awans Zawodowy Nauczyciela – zmiany od września 2025

Narażenie na niebezpieczeństwo

W sytuacji zaistnienia wypadku w placówce oświatowej, jeśli doszło do niego na skutek nieprawidłowości po stronie organu prowadzącego takich jak nieprawidłowe zabezpieczenia, niebezpieczne sprzęty, czy też, gdy opiekę nad dziećmi sprawują osoby nieposiadające kwalifikacji, organ prowadzący może ponosić odpowiedzialność karną, nawet jeśli de facto nic się dziecku nie stanie. Dlatego tak ważne jest przestrzeganie przepisów w zakresie bezpieczeństwa oraz higienicznych warunków pobytu, oraz kwalifikacji nauczycieli.

Zapraszamy na nasz fanpage, profil na instagramie i kanał na YouTube